Bodem en ondergrond in de ruimtelijke ordening

Deze factsheet beschrijft de bodemtoets en bodemladder. Dit zijn twee nieuwe instrumenten om bodemfuncties en bodembescherming een goede plek te geven in toekomstige ruimtelijke projecten. Nadat de instrumenten enige tijd zijn ingezet wordt deze factsheet uitgebreid met informatie over deze uitvoering.

De provincie Zuid-Holland wil de potenties van bodem en ondergrond voor het realiseren van maats​chappelijke opgaven op een aanvaardbare wijze benutten met respect voor de intrinsieke waarden van bodem en ondergrond. Bodem en ondergrond kunnen belangrijke bijdragen leveren aan de energiewinning en de transitie naar duurzame energie, zijn van belang voor de aanleg van kabels, leidingen en warmtenetwerken, zijn relevant voor een goede watervoorziening zowel voor drinkwater als voor land-. tuinbouw en natuur, kunnen een belangrijke rol spelen bij klimaatadaptatie. 

Maar zijn ook de basis voor belangrijke waarden die informatie over de ontstaansgeschiedenis van de bodem en het landschap van Zuid-Holland. Van belang is tevens dat vanuit het verleden delen van de bodem in Zuid-Holland verontreinigd zijn geraakt die ofwel met voorrang gesaneerd moeten worden maar waarmee in ieder geval bij de planontwikkeling rekening moet worden gehouden.

 

Bodem Dwarsdoorsnede Barendracht

 

In het verleden werden de kwaliteiten en eigenschappen van bodem niet of minder expliciet betrokken bij de – ruimtelijke – beleidskeuzes. De provincie streeft na dat de kwaliteiten meer nadrukkelijk en integraal worden meegewogen bij ruimtelijke planprocessen en dat daarbij op de juiste wijze rekening wordt gehouden met de kwaliteiten en belangen vanuit de bodem. Het gaat daarbij om het zoeken naar een balans tussen benutten en beschermen van de kwaliteiten van bodem en ondergrond. In de Visie Ruimte en Mobiliteit heeft de provincie hiervoor de Bodemtoets als instrument geïntroduceerd met als handreiking voor de afweging van ingrepen op de bodem het instrument van de bodemladder.

De bodemtoets is een procesinstrument (vergelijkbaar met de Watertoets) waarmee de partners in het proces met elkaar de belangen van bodem en ondergrond in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen en meewegen. Als handelingsperspectief en afwegingssystematiek voor het maken van keuzes rond het gebruik van bodem en ondergrond fungeert de Bodemladder als voorkeursladder.

De bodemladder

In deze ladder staan twee benaderingen centraal. Enerzijds is het de primaire voorkeur dat het gebruik hernieuwbaar is. Anderzijds moet het gebruik aanvaardbaar zijn. Er moet inzicht zijn in de nut en noodzaak van de beoogde activiteit of ingreep. Onder nut wordt verstaan de meerwaarde van een functie of ingreep voor een belangrijke maatschappelijke opgave. De noodzaak betreft de urgentie om de desbetreffende functie te realiseren mede in relatie tot alternatieve mogelijkheden. Bovendien moet de maatschappelijke impact, de maatschappelijke beleving van de beoogde ingreep, inzichtelijk zijn, waarbij de mate waarin geïnvesteerd is in een open en transparant proces wordt meegenomen. De provincie Zuid-Holland streeft er bij toepassing van de Bodemladder dus naar om uit te komen op een zo hoog mogelijk trede op de Bodemladder.

De Bodemladder wordt toegepast bij het maken van afwegingen voor het gebruik van de bodem en de ondergrond bij gebiedsopgaven en wanneer conflicterende functies/claims op de bodem zich aandienen. De Bodemladder is geen keurslijf maar een handelingsperspectief waarlangs belanghebbende partijen het gesprek voeren over de voorgenomen activiteit. De bodemtoets en de bodemladder zijn nieuwe instrumenten die door concrete toepassingen verder zullen worden uitgewerkt. De ervaringen bij concrete toepassingen worden benut bij de doorontwikkeling van het instrumentarium en de ervaringen worden uitgewisseld. In de Bodematlas wordt voor de bodemtoets benodigde (regionale) informatie over bodem en ondergrond gebundeld. Voor de bepaling en beoordeling van de balans tussen benutten en beschermen van de kwaliteiten en functies van bodem en ondergrond kan aansluiting gezocht worden bij bestaande handreikingen en methoden.


De bodemladder